به تپه‌هاى متحرك ريگ گرديده چه در هرصورت جان بدر بردن از اين بليات سهل نيست و اميد نجات كم است . اموريكه باعث اين نتايج وخيمه مىشود وزيدن باد و انحلال اجزاى خاك است . در اراضى مرطوب سبزه و رطوبت سطح خاك را حفظ مىكند ، اما در اراضى خشك كه جز بعضى بوته‌هاى نحيف نميرويد قوهء حركت هوا و باد بقدرى است كه تصور آن مشكل است . انحلال اجزاى خاك هم سريع است و حرارت و برودت شديد با باد و باران دست بهم داده تپه‌ها و تلال را كه بر خلاف حقيقت تپه‌هاى « ابدى » « 1 » خوانده شده از هم متلاشى ميسازد . اين بيابان بزرگ بر سكنهء مملكت هم تأثير عظيم بخشيده است . شمال را از جنوب و مغرب را از مشرق چنان جدا ساخته كه رشته‌كوههاى مرتفع مستور در برف و يخ يا درياهائيكه به همان وسعت باشد آن اندازه اسباب بينونت و دورى ممالك از يكديگر نميشود و بنابراين قهرا حكومت و ادارهء كشور را مشكل ساخته ، چه هرگاه بزرگى نسبت بسلطنت علم طغيان برافرازد و مغلوب بشود به بيابان فرار مىكند و ملجأ و مأوا مىيابد و ثنويت مذهب زردشت نيز يقينا از اثر بيابان بوده و بعدها در اين باب تحقيق خواهم كرد ، بر عادات و اطوار بلكه احوال بدنى ايرانيان نيز تأثير داشته زيرا كه با شهرهاى آن كشور كمال مجاورت را دارد و طهران و مشهد در شمال و قم و كاشان در مغرب و يزد و كرمان در جنوب و قائن و بيرجند در مشرق متصل به آن ميباشند و خلاصه اينكه بيابان لوت قلب مردهء خاك ايران است . رودخانه‌ها بواسطهء كمى بارندگى و ارتفاع جباليكه بر فلات احاطه دارند در طول صدها ميل ساحل كه بين دهانه‌هاى رود سند و شط العرب امتداد دارد يك رودخانهء معتبر جارى نيست . يكى از رودهائيكه وارد شط العرب مىشود رود كارون است كه در ضمن وصف

--> ( 1 ) - در كتاب « خرابيهاى تلال بيابان » تأليف سر آ . استن ( Sir . A . Stein ) در باب متلاشى شدن تپه‌ها از باد تصاوير قابل‌ملاحظه‌اى داده شده است . « مؤلف »